Ruimtelijke ontwikkeling

Charter

De wijk geniet van open en bebouwde ruimte die structurerend werkt, functioneel is, toe-eigenbaar is voor iedereen, aanpasbaar is in de tijd en zich inschrijft in de omringende context.

Quickscan

De open en bebouwde ruimte bepalen onze leefomgeving. Hun goede ontwikkeling draagt bij aan de aantrekkelijkheid van het Brussels Gewest en zorgt voor een kwalitatieve verdichting van het grondgebied. De open ruimte mag hierbij vooral niet worden gereduceerd tot ‘restruimte’ of ‘beschikbare’ ruimte die wordt bedreigd door de druk van de grondprijzen. Integendeel, de open ruimte wordt gekarakteriseerd als een ruimte die het recreatieve, economische, sociale en ecosystematische gebruiken ondersteunt die essentieel zijn voor het goed functioneren van een Duurzame Stad.

De demografische groei van het Brussels Gewest gaat gepaard met een steigende ruimtelijke behoefte die in bedwang moet gehouden worden. In deze context van continue herdefiniëring behoort de creatie van nieuwe wijken en de transformatie van bestaande wijken tot de mogelijkheden om noden, gebruiken, praktijken en culturele representaties te herdenken…

SPA 01 - Wordt de bestaande ruimtelijke context geanalyseerd?

Ambitie: De context en de verschillende dimensies ervan begrijpen. 

De ruimtelijke kwaliteiten van een wijk zijn gemakkelijk waarneembaar in hun fysieke dimensie, maar ze komen ook tot uiting in de sociale dimensie, met name in de manier waarop mensen over hun wijk praten en hun wijk tot leven brengen. Het portret van een wijk reikt verder dan de topologische beschrijving van een ruimte. Dit portret komt tot uitdrukking in drie verschillende maar complementaire dimensies van het gebied :

  • de fysieke dimensie;
  • de identiteitsdimensie;
  • de aanwezige dynamieken.

SPA 01 - Wordt de bestaande ruimtelijke context geanalyseerd?

SPA 02 - Vormt de open ruimte de ruggengraat van de wijk?

Een hoogwaardige openbare ruimte is aantrekkelijk, comfortabel, veilig, schoon en goed onderhouden. Haar structuurgevende rol garandeert de leesbaarheid, continuïteit en diversifiëring van de stedelijkheid en het erfgoed.

SPA 02 - Vormt de open ruimte de ruggengraat van de wijk?

SPA 02.01 - Zorgt de open ruimte voor continuïteit in haar context?

Ambitie: Zorgen voor afstemming tussen de nieuw ontworpen en bestaande ruimte.

Om ervoor te zorgen dat de ontwikkeling in stand komt in lijn met het bestaande netwerk is het wenselijk dat de structuur van de open ruimte wordt opgevat als deel van een breder netwerk (groot landschap, groenblauwe netwerken, mobiliteitsnetwerken, beeld- en landschapskwaliteiten…), dit met een overgang tussen het bestaande en het nieuwe voor ogen.

SPA 02.02 - Hiërarchie van de openbare ruimte: is de open ruimte gestructureerd en gevarieerd?

Ambitie: Het structureren van het stedelijke weefsel door middel van de inplanting van verschillende typologieën van openbare ruimte, waarbij complementair gebruiken vooropgesteld worden.

De hiërarchie binnen de open ruimte geeft weer welke rol de verschillende deelruimtes spelen: de ruimtes zijn zo ingericht (vorm) dat ze het verwachte gebruiken (functies) mogelijk maken, maar ook dat ze deze gebruiken opwekken. Het kan hierbij gaan over doorgangsplaatsen, verblijfsplaatsen, rustplaatsen, speelruimtes…

De samenstelling van de wijk vraagt in die zin om een afweging te maken van de aanpassing van de vorm aan de functie en van de functie aan de vorm, zodat de wijk harmonieus kan functioneren. De ruimtes kunnen verschillende functies combineren en gericht zijn op het aanbieden van tal van verschillende gebruiksmogelijkheden aan haar gebruikers.

SPA 02.03 - Functioneert de open ruimte als een voedingsbodem voor het ecosysteem?

Ambitie: Open ruimte beschouwen als een bevoorrechte plaats voor ecologische prestaties.

Naast een diversiteit aan gebruiks-mogelijkheden die worden aangeboden aan de gebruikers, speelt het landschap ook in op de technische en functionele behoeften om het complexe stedelijke ecosysteem te optimaliseren (zie in verband hiermee het thema NAT). Bij het ontwerp van de ruimte wordt ernaar gestreefd een evenwicht en mogelijke synergiën te realiseren tussen de fysieke en natuurlijke elementen en de menselijke levensstijlen. Door van bij het ontwerp rekening te houden met deze dimensies van de open ruimte kunnen de ecologische prestaties ervan toenemen.

SPA 03 - Is de wijk geschikt voor haar gebruikers?

Open ruimte is de ontmoetingsplaats bij uitstek en is daarmee een essentieel onderdeel van het buurtleven. Er kunnen sociale banden worden gesmeed en intergenerationele en interculturele uitwisselingen plaatsvinden. Dit kan de levenskwaliteit in de stad aanzienlijk verbeteren. Om deze rollen te vervullen, wordt er binnen de wijk idealiter naar gestreefd om verschillende functies en gebruiksmogelijkheden te combineren, zoals levendigheid en nut, comfort en gezelligheid, ontspanning en spel, identiteit en creativiteit…

SPA 03 - Is de wijk geschikt voor haar gebruikers?

SPA 03.01 - Zit de levendigheid van de wijk goed?

Ambitie: De wijk, aan de hand van de juiste inrichting, levendig maken door te zorgen voor een intensiteit en rijkdom aan gebruiksmogelijkheden.

De aanwezigheid en positionering van de functies in de wijk vormen de drijvende krachten achter het buurtleven: door meerdere functies te combineren kan een plek voor verschillende doeleinden en op verschillende tijdstippen van de dag worden gebruikt. Een efficiënt gebruik van de ruimte kan deze doen bruisen, vooral als er zoveel als mogelijk wordt geanticipeerd op de potentiële gebruiksconflicten.

Op verschillende schaalniveaus kunnen de functies die grenzen aan de open ruimte bijdragen aan de activering ervan. Zo zorgen de oriëntatie van de ingangen van het gebouw, de aanwezigheid van onthaalactiviteiten op het gelijkvloers, de openheid voor menselijke activiteiten en de interactie tussen de openbare ruimte en de geboude omgeving (zoals winkels, horeca, werkplaatsen, voorzieningen, productieve activiteiten enz.), voor een andere sfeer dan de aanwezigheid van opslagruimten of parkeerplaatsen…

SPA 03.02 - Wordt er in de wijk zorg gedragen voor het comfort van de gebruikers?

Ambitie: De ruimte zodanig ontwerpen dat het gebruik ervan kwalitatief is voor de gebruikers.

Het gebruikscomfort van een ruimte wordt bepaald door verschillende factoren zoals de kwaliteit van de inrichting, een veelheid aan voorzieningen, de geschiktheid van de gecreëerde sferen, het gevoel van veiligheid, de geschiktheid voor verschillende categorieën van gebruikers, de toegankelijkheid…

Dit comfort ent zich in de kwaliteit van de voorgestelde indeling en de gebruiken die deze mogelijk maakt.

SPA 03.03 - Bezit de wijk een recreatieve dimensie?

Ambitie: Recreatie inbedden als een integraal onderdeel van de inrichting van de ruimtes.

De recreatieve dimensie richt zich tot alle doelgroepen en kan in alle soorten ruimtes worden toegepast. Deze dimensie ontwikkelt zich in het bijzonder door het voorzien van een aanbod aan speelplaatsen en sportterreinen in de open ruimte. Ze kan ook een plaats krijgen door een geïntegreerde aanwezigheid in de ontwikkeling van open ruimtes (en niet alleen op punctuele basis in afgebakende ruimtes die uitsluitend voor dit gebruik gereserveerd zijn).

SPA 03.04 - Wordt er rekening gehouden met de identiteit van de wijk?

Ambitie: De mogelijkheid om een gevoel van verbondenheid met de buurt te faciliteren als één van de ingrediënten bij het ontwerpen van de ruimte.

Het ontwerp van de ruimte ent zich op de aanwezige kwaliteiten van het gebied door deze te benutten, te versterken en mogelijk ook te oriënteren op nieuwe horizonten. Deze kwaliteiten zijn zowel fysiek als menselijk, ze omvatten het landschappelijke, architecturale, historische, culturele, artistieke… verleden. Zij vormen het DNA van de site. In die zin zijn deze elementen een grondstof die mee de betekenis van de wijk bepaalt en een gevoel van samenhorigheid bevordert onder de gebruikers.

SPA 04 - Laat de werf een tijdelijk of transitiegebruik toe?

Ambitie: De wijk laten leven doorheen haar volledige ontwikkelingsproces.

Het tijdelijk gebruik van de nog onaangeroerde, te bouwen ruimte of gebouwen, houdt een tijdelijke bezetting door burger- of beroepsactiviteiten in, die plaatsvindt in afwachting van de vestiging of ontwikkeling van een (andere) definitieve activiteit.

Het transitiegebruik van de (open of bebouwde) ruimte laat test- of voorbereidingsfasen toe die kunnen evolueren naar een meer permanente bezetting of ontwikkeling van de ruimtes. Dit concept kan interessant zijn bij het heropbouwen van de stad in de stad, in een voortdurend evoluerende context. Deze dynamiek maakt het mogelijk om het evoluerende karakter te integreren als een integraal onderdeel in het ruimtelijk ontwerp.

Deze twee concepten maken een continuïteit met het leven van de wijk mogelijk en ondersteunen een “organische” ontwikkeling die richting geeft aan het toekomstige gebruik van de ruimte. Dit kan mogelijk gemaakt worden door na te denken over de fasering van de werf en specifieke toepassingen. Een ‘plan voor tijdelijk gebruik’ of ‘transitie-beheerplan’ kan als ondersteuning dienen om de mogelijkheden te analyseren, een evolutieve, stapsgewijze aanpak op te bouwen en een specifieke tijdelijke bezetting voor te stellen.

SPA 04 - Laat de werf een tijdelijk of transitiegebruik toe?

SPA 05 – Worden de methodes voor het beheer van de ruimte op een evolutieve manier geanticipeerd?

De kwaliteit en veerkracht van de gecreëerde ruimtes wordt bepaald aan de hand van hun vermogen om verschillende manieren van bezetting aan te bieden, afhankelijk van de tijd – uur, dag, week, seizoen – of veranderende behoeften.

 

SPA 05 – Worden de methodes voor het beheer van de ruimte op een evolutieve manier geanticipeerd?

SPA 05.01 - Kunnen de verschillende ruimtes worden aangepast aan veranderingen in de context?

Ambitie: De wijk bedenken in relatie tot haar evolutie in de tijd

Naast rekening te houden met de principes m.b.t. tijdelijk of transitiegebruik van ruimtes, houdt het ontwerp van een ruimtelijke ontwikkeling best zoveel mogelijk rekening met mogelijke evoluties en toekomstige projecten om de noodzaak het project opnieuw te moeten ontwerpen te beperken. De verschillende open en bebouwde ruimtes van de wijk winnen aan duurzaamheid als ze zich kunnen ontwikkelen en aanpassen aan de veranderende context.

SPA 05.02 –Wordt de betrokkenheid van de gebruikers dagelijks mogelijk gemaakt?

Ambitie: De gebruikers in staat stellen om betrokken te worden bij het leven in de wijk.

Om de kwaliteit van de ruimtes te behouden is een passende beheer- en onderhoudsstrategie vereist. Schone en goed onderhouden, maar ook goed ontworpen ruimtes dragen bij aan de volksgezondheid, en een gevoel van veiligheid en daarbij stimuleren ze respect.

De betrokkenheid van de gebruikers bij dit proces is een aspect waarmee rekening met gehouden moet worden. Door het gevoel van verbondenheid met de plaats te vergroten, voelen de gebruikers zich op een bepaalde manier verantwoordelijk om de kwaliteit ervan te handhaven. De gebruikers zijn immers de belangrijkste actoren van de ruimte die in de loop der tijd de plaatsen die als bewoonde plaatsen worden beschouwd, vormgeven!

Memento

In opbouw.

Memento