Materialen & hulpbronnen

Charter

De wijk geeft plaats aan het opzetten van een circulaire strategie voor het beheer van grondstoffen.

Quickscan

Gezien de schaarste en de hoge kost van primaire hulpbronnen, en de afhankelijkheid van het Gewest van externe bevoorradingsbronnen, zijn alternatieve strategieën omtrent ‘afval’ in opmars. Deze zijn in de eerste plaats gericht op vermindering aan de bron, waarbij hergebruik en recycling in de plaats komen van een aanpak die gebaseerd is op de verwerking en afvoering van afval. Afval wordt meer en meer beschouwd als een mogelijke hulpbron, d.w.z. secondaire materialen die als zodanig kunnen worden gebruikt in nieuwe projecten of in ‘refabricage*‘-processen.

Er wordt ook meer aandacht besteed aan de keuze van de gebruikte materialen: de productie ervan heeft een impact op het milieu en het gebruik ervan heeft een impact op de gezondheid. Hun kwaliteiten op het gebied van duurzaamheid worden daarmee een criterium bij uitstek.

De grote lijnen van het afvalbeheer- en preventiebeleid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest stelt een hiërachie van afvalbeheermethoden volgens vijf niveaus. In volgorde van belangrijkheid:

  • preventie: keuze van de gebruikte materialen en uitvoeringstechnieken,
  • voorbereiding op hergebruik: behoud van herbruikbare materialen en hergebruik op of buiten het terrein,
  • recycling: sorteren aan de bron van recycleerbare materialen (plastic, verpakkingen, hout, cement, puin enz.),
  • energieterugwinning: verbranding en terugwinning van energie uit niet-recycleerbare materialen,
  • verwijdering: afvoer van niet-hervaloriseerbare materialen.

* 80% van de hulpbronnen of materialen in Brussel bevindt zich in gebouwen en 15% in infrastructuren. In plaats van onze hulpbronnen weg te gooien en nieuwe aan te kopen, is het dus de uitdaging om deze hulpbronnen met een hoge milieu-impact te behouden op Brussels grondgebied.

Memento

Memento

MAT 01 - Zijn de huidige hulpbronnen geïdentificeerd?

Ambitie: De herbruikbare hulpbronnen en hun gebruikspotentieel achterhalen.

Volledig ongerepte sites in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn zeldzaam. Bij de reflectie over hulpbronnen wordt dan ook onvermijdelijk uitgegaan van de mogelijkheden op het vlak van de aanwezige hulpbronnen, materialen en afval. Hiervoor moet bepaald kunnen worden in welke mate deze componenten door het project kunnen worden gemobiliseerd, en dit vanaf de eerste verkennende stadia:

  • identificatie van de te onderhouden, te renoveren of te ontmantelen gebouwen, structuren en infrastructuur;
  • identificatie van de ter plaatse te hergebruiken of recycleren materialen*;
  • identificatie van de materialen die van de site moeten worden verwijderd, eventueel voor verkoop met oog op hergebruik, zo niet voor recycling.

* N.B.: de invoering van een materiaalpaspoort zal een belangrijke stap zijn in deze richting. Dit zal de inventarisatie van de bestaande middelen vergemakkelijken.

MAT 01 - Zijn de huidige hulpbronnen geïdentificeerd?

MAT 02 - Worden de aanwezige hulpbronnen benut?

Ambitie: Een strategie hebben voor het beheer van de op de site aanwezige materialen.

Door de mogelijkheden die de aanwezige materialen bieden te identificiëren (diagnostische fase), is het mogelijk om een wijkproject te ontwerpen op basis van een strategie die het managementproces van de plaatselijke hulpbronnen optimaliseert. Er bestaan tal van alternatieven voor het slopen en storten van afval. Een rationeel gebruik van uitgaande materialen kan worden verwezenlijkt door middel van sortering, hergebruik, recycling…

MAT 02 - Worden de aanwezige hulpbronnen benut?

MAT 03 - Zijn de inkomende hulpbronnen en het gebruik ervan geschikt?

De keuze van inkomende hulpbronnen en de karakteristieken van hun uitvoering zijn doorslaggevend. Deze aspecten kunnen gemakkelijker in het project geïntegreerd worden wanneer deze vanbij het begin een integraal onderdeel vormen van de reflectie.

MAT 03 - Zijn de inkomende hulpbronnen en het gebruik ervan geschikt?

MAT 03.01 - Houdt het project rekening met de herkomst, kwaliteit en kwantiteit van de inkomende materialen?

Ambitie: Selectief zijn in de keuze van de gebruikte hulpbronnen, dit op vlak van oorsprong, kwaliteit, algemene milieu-impact en mogelijke omkeerbaarheid.

Door de voorkeur te geven aan bepaalde materialen die op lange termijn resistent zijn en hun omkeerbaarheid, wordt het mogelijk om hun levensduur binnen een project te verlengen. Door na te denken over de materialen bij het ontwerpen of het opwaarderen van een wijk, kan de afvalberg op lange termijn verminderd worden.

Bovendien is de keuze van de hulpbronnen die men zal gebruiken op de site van essentieel belang, zowel wat de milieu- als de financiële doelstellingen betreft. Dit heeft invloed op de kosten van de bouwwerken, de kwaliteit ervan, de esthetiek, gezondheid en energie, de duurzaamheid ervan… Idealiter wordt de balans dus op lange termijn gemaakt (evolutie van de energiekosten, noodzakelijk onderhoud…), en dit rekening houdend met het ecologische maar ook sociale rendement van de investering: identiteit, sociale controle, respect voor de inrichtingen enz.

In dit opzicht wordt de voorkeur gegeven aan hergebruikte materialen boven nieuwe materialen. En bij de keuze van de inkomende hulpbronnen moet in het bijzonder rekening gehouden worden met hun herkomst, hun gezondheidskwaliteit en hun milieu-impact, en dit voor hun hele levenscyclus (ecobalans).

MAT 03.02 - Past het project de uitvoeringstechnieken aan met het oog op flexibiliteit?

Ambitie: Anticiperen op de nood aan een toekomstige ontmanteling en/of verbouwing van gebouwde infrastructuren De voorkeur wordt gegeven aan duurzame materialen en een omkeerbare uitvoering die meerdere levenscycli mogelijk maken (design for change, omkeerbaarheid, demonteerbaarheid).

Het ontwerp van de open en bebouwde ruimte op een flexibele en aan de veranderende context aanpasbare manier leidt op lange termijn tot afvalvermindering. Omdat het mogelijk is om materialen die in de wijk worden gebruikt te demonteren en terug te winnen, kunnen ze worden beschouwd als hulpbronnen en niet als afval.

Bovendien kan door een modulaire opbouw van ruimtes worden vermeden dat deze ingrijpend herzien moeten worden, waardoor verspilling (in verband met de aan te brengen wijzigingen) wordt vermeden. Dit type ontwerp kan de omkeerbaarheid van de ruimtes naar verschillende soorten gebruik vergroten.

MAT 04 - Worden de hulpbronnen tijdens de werf duurzaam beheerd?

Ambitie: De juiste aanpak voor het beheer van hulpbronnen.

De werffase is grotendeels het resultaat van keuzes en acties die zijn gemaakt voordat het project van start gaat. De bepaling van de materialen die ter plaatse worden hergebruikt leidt tot een vrij nauwkeurige schatting van de hoeveelheden die de site binnenkomen en verlaten. Deze schatting faciliteert: de optimalisatie van het transport met betrekking tot de bouwplaats, de evaluatie van de vergunningen die nodig zijn voor de sortering en behandeling van de verschillende materialen die niet hergebruikt worden (en die vóór de werf moeten worden toegekend), de inzet van lokaal afvalbeheer (sortering, hergebruik, recyclage…), de in-situ organisatie voor het sorteren en opslaan van materialen…

Er kan op veel aspecten worden geanticipeerd om de ambities tijdens de uitvoering haalbaar te maken (pre-sloopinventarisatie, toelichting van de ambities in de bestekken, beschrijving van beoogde processen, integratie in de selectiecriteria…)

MAT 04 - Worden de hulpbronnen tijdens de werf duurzaam beheerd?

MAT 05 - Worden er acties ondernomen en infrastructuren geïnstalleerd voor de preventie en sortering van afval?

Ambitie: De afvalproductie zo goed mogelijk en vanaan de bron beperken bij het beheer van de wijk.

Tal van acties kunnen dagelijks worden uitgevoerd om het beheer van de hulpbronnen door de verschillende categorieën van gebruikers van de wijk continu te blijven verbeteren. Preventie kan worden georganiseerd door middel van verschillende belangrijke elementen. Ten eerste, is er het onderhoud en -indien nodig- de reparatie van gebouwen en hun inrichting om de levensduur van gebouwen, hun onderdelen en hun infrastructuur te verlengen.

Als tweede vormt de invoering van een product-dienstcombinatie model een actiepunt. Hierdoor wordt de producent/installateur, in zijn eigen belang, aangemoedigd om een dienst met bijhorende installatie te leveren die zo lang als mogelijk duurt (langere levensduur en minder afval).

Op lange termijn speelt de gebruiker van de wijk een sleutelrol in het beheer van de hulpbronnen die in de wijk worden geproduceerd. Zijn/haar impact op het gebied van afval kan aanzienlijk zijn. Veranderingen in gewoontes, door selectieve sortering aan de bron, hebben significante gevolgen voor de kwantiteit en de kwaliteit van het afval, omdat ze het potentieel voor hergebruik en recyclage verhogen.

Om deze valorisatie mogelijk te maken, kunnen geschikte installaties in de wijk worden geïntegreerd (sorteerinfrastructuren, selectieve inzamelpunten, hergebruikskanalen zoals de weggeefwinkel, give box, repair cafés, recycling, composteermogelijkheden…).

MAT 05 - Worden er acties ondernomen en infrastructuren geïnstalleerd voor de preventie en sortering van afval?